PFAS in brandblusschuim op 23 oktober beheersplan verplicht

Brandblusinstallaties die gebruikmaken van PFAS-houdend blusschuim moeten de komende jaren worden aangepast voor het gebruik van fluorvrije blusschuimconcentraten. Deze transitie is complex en vraagt om deskundigheid, een zorgvuldige voorbereiding en een gestructureerde aanpak. Federatie Veilig Nederland vindt het belangrijk dat de transitie veilig en verantwoord plaatsvindt en ondersteunt de sector daarom met kennisontwikkeling en praktische informatie.

Waarom moeten we stoppen met PFAS?

We lezen en horen het bijna dagelijks: de schadelijke gevolgen van PFAS. PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen (per- and polyfluoroalkyl substances). Het is een verzamelnaam voor een grote groep door de mens gemaakte chemische stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen.

Dankzij hun unieke water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen worden PFAS toegepast in een breed scala aan producten, variërend van anti-aanbakpannen en regenkleding tot blusschuim. De unieke eigenschappen hebben echter ook een keerzijde. Veel PFAS zijn persistent en bioaccumulatief: ze worden in het milieu nauwelijks afgebroken en kunnen zich ophopen in het menselijk lichaam en in dieren. Van een groot aantal PFAS is bovendien aangetoond dat zij schadelijke effecten kunnen hebben op de gezondheid. Zo worden verschillende PFAS in verband gebracht met onder meer bepaalde vormen van kanker, verminderde vruchtbaarheid en verstoringen van het immuunsysteem. Om die reden werkt de Europese Unie toe naar een vergaand verbod op het gebruik van PFAS via verschillende Europese verordeningen.

Voor blusschuim zijn de belangrijkste Europese maatregelen inmiddels vastgesteld. Daarmee komt het tijdperk van PFAS-houdend blusschuim definitief ten einde. Als de huidige planning wordt gevolgd, moeten uiterlijk eind 2035 alle blusschuimsystemen zijn omgebouwd naar fluorvrije blusschuimconcentraten. Voor veel eindgebruikers gelden echter aanzienlijk kortere overgangstermijnen. Wachten is daarom geen optie. Juist nu is het moment om te starten met een goed doordacht plan van aanpak.

Verbod op PFAS in blusschuim

Sinds begin jaren zeventig vormen PFAS een essentiële component in de schuimblusconcentraten waarmee vloeistofbranden worden bestreden (brandklasse B). Dit gebruik kwam in de voorbije decennia ter discussie te staan. Wereldwijd werkten overheden aan een stapsgewijs verbod op PFAS in brandblusschuim.
Binnen de Europese Unie vloeien de verplichtingen voort uit de POP- en de REACH-verordening. Deze regelgeving beperkt het gebruik van PFAS in blusmiddelen en stelt eisen aan het verantwoord opvangen, afvoeren en vernietigen van PFAS-houdende blusschuimconcentraten.

Chemisch gezien zijn PFAS te herkennen aan een ‘ruggengraat’ van koolstofatomen (C) met daaraan verbonden fluoratomen (F). De lengte van de koolstofketen bepaalt het onderscheid tussen zogenaamde ‘korte’ en ‘lange’ ketens. Een bekende, of beter: notoire C8-PFAS die in blusschuim werd gebruikt is perfluoroctaansulfonzuur (PFOS). Deze stof werd al in 2010 verboden. Andere typen C8-PFAS volgden. Zo gelden voor PFHxS en PFOA sinds respectievelijk 2023 en 2025 Europese verboden.

Sinds 23 oktober 2025 is Verordening (EU) Regulering 2025/1988 van kracht. Hierin zijn definitieve termijnen gesteld voor de totale uitfasering van alle PFAS in blusschuim. Dit betreft niet alleen de C8-verbindingen, maar ook C6-PFAS zoals 6:2-FTS en PFHxA. Het bevoegd gezag in Nederland heeft zich aangekondigd streng toe te zien op de naleving van deze, in Europees verband vastgestelde overgangstermijnen. Van vrijwilligheid van de transitie is geen sprake meer.

Wat moeten bedrijven doen?

Bij een aantal bedrijven lijkt nog veel onduidelijk over wat ze exact moeten doen. Ook is niet altijd bekend welke PFAS zich bevinden in de blusschuimconcentraten die op locatie aanwezig zijn en welke overgangstermijnen daarop van toepassing zijn. Een toelichting over twee verplichtingen op korte termijn:

Per 4 december 2025 moesten alle voorraden van zogenaamde C8-blusschuimconcentraat buiten gebruik zijn gesteld en zijn afgevoerd! Meer specifiek gaat het om alle oude typen AFFF en FFFP inclusief de alcohol resistente versies daarvan (via aanduiding AR) met daarin maximaal 25 ppb PFOA. Als praktische vuistregel geldt dat blusschuimconcentraten die vóór 2017 zijn geproduceerd, extra aandacht verdienen. Bij onduidelijkheid raadpleeg de fabrikant. En onderneem direct actie als de aangegeven waarde overschreden is.

Vanaf 23 oktober 2026 moeten bedrijven hun huidige voorraad C6-schuimconcentraat in kaart gebracht hebben, zo nodig inclusief PFAS-analyse. Denk aan: welke PFAS bevat het, wat is daarvan de concentratie, wat is de eventuele oorzaak van overschrijdingen? Bedrijven dienen via de website van de ILT een POP-melding te doen wanneer ze beschikken over meer dan 50 kg aan POP-stoffen. Voor de volledige POP-verordening en het doen van de melding zie hier:

Naast die POP-melding gelden per 23 oktober as. nog aanvullende regels en voorwaarden voor het PFAS-houdende schuimconcentraat. Waaronder:

PFAS-houdend schuim (C6) alleen nog te gebruiken bij Klasse B branden (vloeistofbranden), het bluswater opvangen en PFAS-residuen verantwoord laten vernietigen
De PFAS-houdende voorraad moet gemarkeerd zijn met etikettering “Waarschuwing PFAS”
Verplichting tot hebben van een beheer(s)plan’ en aantoonbare acties richting een plan van aanpak voor transitie. Dat plan omvat onder meer een systeeminventarisatie, de te kiezen strategie (bijv. reiniging of algehele vervanging van het systeem) en verantwoorde verwijdering van PFAS-restanten.

Vervolgens geldt de uitfasering van C6-schuim in fases per type gebruiker:

Training/ brandweer; april 2027 (18 maand)
Overige industrie; oktober 2030 (5 jaar)
Seveso bedrijven en scheepvaart; oktober 2035 (10 jaar)

Bekijk hier de volledige Verordening (EU) 2025/1988: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2025/1988/oj/eng

Naslagwerken & hulpmiddelen bij schuimtransitie

Op de website is veel te vinden over de schuimtransitie. Dit varieert van alle wetenschap achter het verbod op PFAS tot antwoord op de vraag waarom een ‘1-op-1 overstap’ naar fluorvrij zeer risicovol is. Enkele van de belangrijkste bronnen lichten we hier toe:

Inspectie Leefomgeving en Transport

(ILT) is onderdeel van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, en houdt toezicht op het dossier PFAS-in-blusschuim. Algemene informatie over de reguleringen en verplichtingen staan hier:

Omgevingsdienst.nl

is de website van alle samenwerkende Omgevingsdiensten in Nederland. De Omgevingsdiensten (OD’s) zijn ondersteunend voor ILT in het dossier PFAS-blusschuim, maar tegelijkertijd ook belast met toezicht en handhaving rond de Omgevingsvergunning van bedrijven. En verschillende OD’s houden toezicht op Industriële Veiligheid (Seveso, voorheen Brzo). Dit betekent dat zij toezicht houden op het functioneren van o.a. blusschuimsystemen. Dit doen zij vóór, tijdens en ná de transitie.

Nederlands Instituut Publieke Veiligheid

Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) publiceerde de Management of change handreiking blusschuimtransitie (MOC) van het Landelijk Expertisecentrum Industriële Veiligheid (LEC IV). Deze handreiking biedt achtergrondinformatie en een praktische blauwdruk voor de organisatie van een schuimtransitie. Ook de belangrijkste technische aandachtspunten worden erin behandeld.
De huidige versie dateert uit begin 2023. De Europese regelgeving die daarna is vastgesteld, is hierin nog niet verwerkt. Voor de praktische uitvoering van de transitie is dat echter slechts beperkt van belang. Veel belangrijker is een zorgvuldige begeleiding van het totale transitieproces. En daarvoor is LEC-IV’s MOC een uitgebreide handleiding in Nederlandse taal.

https://nipv.nl/blog/moc-handreiking-blusschuimtransitie-beschikbaar/

European Chemicals Agency (ECHA)

European Chemicals Agency (ECHA) is de raadgever die de Europese Commissie leidde naar de regelgeving rond PFAS in blusschuim. Behalve alle wetenschappelijke achtergronden achter deze regelgeving publiceerde ECHA namens de EU ook een buitengewoon complete handleiding voor de transitie. Een kopie van de inhoud van de ECHA website:

https://sprinkler.nl/wp-content/uploads/2026/06/eu_guidance_for_transitioning_to_fluorine-free_firefighting_foams_en-1.pdf

VNO-NCW

VNO-NCW is de Nederlandse ondernemersvereniging die de belangen van kleine, middelgrote en grote ondernemingen verspreid over alle sectoren behartigt. Het Actieprogramma PFAS geeft branches duidelijkheid over wat PFAS zijn, wat de effecten zijn op het milieu, wat hun achterban moet weten of moet doen, wat eventuele alternatieven zijn en welke Europese en nationale wetgeving met betrekking tot PFAS er is of eraan komt. https://www.vno-ncw.nl/projecten/actieprogramma-pfas
Er is een website voor ondernemers met een factsheet en FAQ’s.
https://www.ondernemen.nl/pfas/pfas-in-brandblusschuim

Werkgroep Federatie Veilig Nederland

De schuimtransitie vraagt bij sprinklerinstallaties met schuimtoevoeging om specifieke aandacht. Niet alleen de samenstelling van het schuimconcentraat verandert, maar mogelijk ook de technische uitgangspunten en prestaties van de installatie. Daarom heeft Federatie Veilig Nederland een werkgroep ingesteld die werkt aan een specifiek stappenplan voor de schuimtransitie van sprinklerinstallaties.
Het uitgangspunt is om aan te sluiten bij de Management of Change-handreiking blusschuimtransitie van het NIPV en deze aan te vullen met aandachtspunten voor sprinklerinstallaties met schuimtoevoeging. Hierbij wordt samengewerkt met werkgroep S van het CCV Deskundigenpanel S.
Het doel is om eigenaren, beheerders, adviseurs, installateurs en inspectie-instellingen praktische handvatten te bieden voor een veilige en verantwoorde transitie.
De verwachting is dat deze aanvulling eind 2026 of begin 2027 beschikbaar komt.

VSI Webinar. Op 20 februari jl. organiseerde VSI een webinar over de schuimtransitie. Schuimexperts Jerry Krijn, Henk van der Vaart, Gerard Visser en Bas Wennink bespraken de overgang van PFAS-houdend blusschuim naar fluorvrije alternatieven en de impact daarvan op bestaande blusinstallaties. Inclusief een aantal belangrijke details die soms over het hoofd worden gezien. https://sprinkler.nl/blusschuimtransitie-webinar-20-februari-2026/

VSI Schuimpotcasts. Samen met diverse experts uit onze ledengroep zijn podcasts beschikbaar waarin verschillende thema’s binnen het onderwerp verder worden uitgediept. Dit varieert van het selecteren van het juiste blusschuimconcentraten tot de uitdagingen van professionele PFAS-decontaminatie. https://sprinkler.nl/schuimpodcast/